Skip to content
IEC 62305 là bộ tiêu chuẩn quốc tế về bảo vệ chống sét, gồm bốn phần đánh số từ 62305-1 đến 62305-4. Phần 1 đặt nguyên tắc chung, phần 2 tính rủi ro, phần 3 bảo vệ công trình khỏi thiệt hại vật lý, phần 4 bảo vệ hệ thống điện và điện tử bên trong.
Đây là bộ tiêu chuẩn được viện dẫn nhiều nhất trong hồ sơ thiết kế chống sét hiện nay. Hiểu đúng bốn phần này giúp đọc được bản vẽ, kiểm tra được báo giá và biết nhà thầu có làm đúng hay không.
Bốn phần của IEC 62305 nói về gì?
Bốn phần đi theo đúng trình tự làm việc thực tế: xác định nguyên tắc, tính toán rủi ro, thiết kế phần bên ngoài, rồi thiết kế phần bên trong. Đọc lệch thứ tự sẽ dẫn tới thiết kế thừa hoặc thiếu.
| Phần | Tên gọi | Trả lời câu hỏi | Ai dùng nhiều nhất |
|---|---|---|---|
| IEC 62305-1 | Nguyên tắc chung | Sét là gì, gây hại thế nào, phân loại thiệt hại | Người mới, đơn vị thẩm định |
| IEC 62305-2 | Quản lý rủi ro | Công trình này có cần chống sét không, cấp nào | Đơn vị thiết kế |
| IEC 62305-3 | Bảo vệ vật lý cho công trình | Kim, dây thoát, tiếp địa bố trí ra sao | Đơn vị thi công |
| IEC 62305-4 | Bảo vệ hệ thống điện và điện tử | SPD loại nào, đặt ở đâu, chống nhiễu thế nào | Kỹ sư điện, tự động hóa |
Sai lầm phổ biến nhất là nhảy thẳng vào phần 3. Chủ đầu tư hỏi “cần kim bán kính bao nhiêu” trước khi ai đó tính phần 2. Kết quả là chọn thiết bị theo cảm tính, hoặc theo thứ nhà thầu đang có sẵn trong kho.
IEC 62305-1 — nền tảng khái niệm
Phần 1 định nghĩa các thông số dòng sét dùng cho toàn bộ ba phần còn lại, và phân loại bốn nhóm thiệt hại mà sét gây ra. Đây là phần ít được đọc nhất nhưng lại là gốc của mọi con số trong ba phần sau.
Bốn nhóm thiệt hại theo phân loại của tiêu chuẩn:
- Thương vong cho người — do điện áp bước và điện áp tiếp xúc
- Thiệt hại vật lý — cháy, nổ, hư hỏng kết cấu do dòng sét và hiệu ứng nhiệt
- Hỏng hệ thống điện và điện tử — do xung quá áp lan truyền
- Mất dịch vụ — gián đoạn sản xuất, mất dữ liệu, ngừng cung cấp
Phân loại này quan trọng vì mỗi nhóm thiệt hại có biện pháp bảo vệ khác nhau. Công trình lo cháy nổ cần giải pháp khác công trình lo mất dữ liệu, dù cùng chịu một cú sét.
Phần 1 cũng đưa ra bốn cấp bảo vệ, ký hiệu LPL I đến LPL IV. Cấp I khắt khe nhất, áp dụng cho công trình nguy hiểm cháy nổ. Cấp IV nhẹ nhất, cho công trình thông thường ít giá trị.
IEC 62305-2 — phần quyết định có cần làm hay không
Phần 2 là phần duy nhất trả lời được câu hỏi công trình có bắt buộc lắp chống sét hay không. Nó so sánh rủi ro tính toán được với ngưỡng rủi ro chấp nhận, rồi từ đó xác định cấp bảo vệ cần thiết.
Quy trình tính gồm bốn bước:
- Xác định mật độ sét khu vực — số cú sét đánh xuống mỗi km² mỗi năm, ký hiệu Ng
- Tính diện tích thu sét của công trình, phụ thuộc kích thước và chiều cao
- Tính số lần sét đánh dự kiến Nd mỗi năm
- So sánh rủi ro tính được với ngưỡng cho phép và chọn cấp bảo vệ
Cách lấy số liệu mật độ sét và tính diện tích thu sét được trình bày chi tiết trong bài về mật độ sét tại Việt Nam và cách tính tần suất sét đánh vào công trình. Quy trình tính rủi ro đầy đủ nằm ở bài về tính toán rủi ro sét theo tiêu chuẩn.
Điểm cần nhấn: kết quả của phần 2 là đầu vào bắt buộc của phần 3 và phần 4. Không có cấp bảo vệ thì không xác định được bước lưới thu sét, khoảng cách dây thoát hay khoảng cách an toàn.
IEC 62305-3 — thiết kế phần bên ngoài
Phần 3 quy định ba bộ phận của hệ chống sét bên ngoài: bộ phận thu sét, dây thoát sét và hệ tiếp địa. Kèm theo là các yêu cầu về vật liệu, tiết diện tối thiểu và khoảng cách an toàn.
| Thông số | LPL I | LPL II | LPL III | LPL IV |
|---|---|---|---|---|
| Bán kính quả cầu lăn | 20m | 30m | 45m | 60m |
| Bước lưới thu sét | 5 × 5m | 10 × 10m | 15 × 15m | 20 × 20m |
| Khoảng cách dây thoát | 10m | 10m | 15m | 20m |
| Hệ số ki tính khoảng cách an toàn | 0,08 | 0,06 | 0,04 | 0,04 |
Bảng này giải thích vì sao không thể “chọn đại” cấp bảo vệ. Chênh lệch giữa LPL I và LPL IV là gấp bốn lần về bước lưới và gấp đôi về khoảng cách dây thoát — tức chênh lệch chi phí rất lớn.
Ba phương pháp xác định vùng bảo vệ được tiêu chuẩn công nhận:
- Quả cầu lăn — chính xác nhất, dùng cho công trình có hình dạng phức tạp
- Lưới thu sét — phù hợp mái phẳng, mái bê tông diện tích lớn
- Góc bảo vệ — đơn giản nhất, chỉ dùng cho công trình thấp và đơn giản
Phần 3 cũng đưa ra công thức khoảng cách an toàn giữa dây thoát và vật kim loại trong công trình — nội dung được trình bày riêng trong bài về khoảng cách an toàn và phóng điện tạt ngang. Yêu cầu về liên kết đẳng thế nằm ở bài về hệ đẳng thế và cách gộp các hệ tiếp địa.
IEC 62305-4 — bảo vệ thiết bị bên trong
Phần 4 xử lý phần mà ba phần trước không giải quyết được: xung quá áp đi vào theo đường cáp. Kim thu sét bảo vệ tòa nhà khỏi cháy, nhưng không bảo vệ được máy chủ hay bộ điều khiển bên trong.
Khái niệm cốt lõi của phần 4 là vùng bảo vệ chống sét. Công trình được chia thành các vùng, đánh số từ ngoài vào trong, và tại mỗi ranh giới vùng phải có biện pháp giảm xung.
| Vùng | Vị trí | Đặc điểm | Biện pháp tại ranh giới |
|---|---|---|---|
| Vùng 0 | Ngoài trời, không được bảo vệ | Có thể bị sét đánh trực tiếp | Kim thu sét, SPD Type 1 |
| Vùng 1 | Bên trong công trình | Không bị sét đánh trực tiếp, còn xung mạnh | SPD Type 2 tại tủ phân phối |
| Vùng 2 trở đi | Sát thiết bị | Xung đã giảm nhiều lần | SPD Type 3, lọc nhiễu |
Nguyên tắc phân vùng này giải thích vì sao phải lắp SPD nhiều cấp thay vì một thiết bị duy nhất. Một SPD ở đầu vào không hạ được điện áp xuống mức an toàn cho máy tính.
Phần 4 cũng nêu con số quan trọng cho việc chọn SPD: khi sét đánh vào hệ thu sét, khoảng một nửa dòng tản qua bãi tiếp địa, nửa còn lại chia cho các đường dịch vụ đi vào công trình. Đây là căn cứ kỹ thuật để bắt buộc dùng SPD Type 1 ở đầu vào công trình có kim thu sét.
Cách đọc thông số SPD theo dạng sóng thử nghiệm được trình bày trong bài về dạng sóng xung sét 8/20 và 10/350, còn phân loại ba nhóm thiết bị nằm ở bài về phân loại SPD Type 1, Type 2, Type 3.
IEC 62305 và TCVN 9385 khác nhau thế nào?
TCVN 9385 là tiêu chuẩn Việt Nam về chống sét cho công trình xây dựng, biên soạn dựa trên tài liệu quốc tế nhưng gọn hơn và không đi sâu vào tính toán rủi ro như IEC 62305-2.
| Tiêu chí | IEC 62305 | TCVN 9385 |
|---|---|---|
| Phạm vi | Bốn phần, rất chi tiết | Gọn hơn, tập trung công trình xây dựng |
| Tính toán rủi ro | Có phương pháp đầy đủ ở phần 2 | Đơn giản hơn |
| Bảo vệ thiết bị điện tử | Có riêng phần 4 | Đề cập ở mức nguyên tắc |
| Tính pháp lý tại Việt Nam | Viện dẫn tự nguyện | Tiêu chuẩn quốc gia |
| Dùng khi nào | Dự án lớn, có vốn nước ngoài, cần thẩm định quốc tế | Công trình dân dụng và công nghiệp trong nước |
Trong thực tế, hồ sơ thiết kế tốt thường viện dẫn cả hai: TCVN 9385 cho tính pháp lý trong nước, IEC 62305 cho phần tính toán và luận cứ kỹ thuật. Nội dung chi tiết của tiêu chuẩn Việt Nam nằm trong bài về TCVN 9385 là tiêu chuẩn gì.
Còn một tiêu chuẩn thứ ba hay gặp là NF C 17-102 của Pháp — tiêu chuẩn duy nhất trong nhóm này công nhận kim thu sét tia tiên đạo và đưa ra công thức tính bán kính bảo vệ cho loại kim đó. Chi tiết có trong bài về tiêu chuẩn NF C 17-102.
Áp dụng IEC 62305 vào hồ sơ thực tế
Bốn tài liệu cần có trong hồ sơ thiết kế viện dẫn IEC 62305. Thiếu bất kỳ tài liệu nào thì việc ghi “thiết kế theo IEC 62305” trên bản vẽ chỉ là một dòng chữ.
- Bảng tính rủi ro theo phần 2, có số liệu mật độ sét và diện tích thu sét cụ thể của công trình
- Kết luận cấp bảo vệ LPL và căn cứ dẫn tới kết luận đó
- Bản vẽ vùng bảo vệ theo một trong ba phương pháp, kèm thuyết minh chọn phương pháp
- Bảng tính khoảng cách an toàn tại các vị trí có vật kim loại gần dây thoát
Khi thẩm định hồ sơ hoặc so sánh báo giá giữa các nhà thầu, bốn tài liệu này là thứ đáng xem trước tiên. Nhà thầu báo giá thấp nhưng không có bảng tính rủi ro thường là nhà thầu chọn thiết bị theo kho hàng sẵn có, không theo yêu cầu công trình.
Chất lượng phần tiếp địa cũng phụ thuộc số liệu đo thực tế, không phải giả định. Giá trị điện trở suất đất tại vị trí công trình phải được xác định bằng phép đo Wenner 4 cực trước khi thiết kế, và cách đọc kết quả nằm ở bài về điện trở suất đất và bảng tra theo loại đất.
Câu hỏi thường gặp
IEC 62305 là tiêu chuẩn gì?
Là bộ tiêu chuẩn quốc tế về bảo vệ chống sét do Ủy ban Kỹ thuật Điện Quốc tế ban hành, gồm bốn phần: 62305-1 nguyên tắc chung, 62305-2 quản lý rủi ro, 62305-3 bảo vệ công trình khỏi thiệt hại vật lý, 62305-4 bảo vệ hệ thống điện và điện tử bên trong.
Phần nào của IEC 62305 quan trọng nhất?
Phần 2 về quản lý rủi ro, vì đây là phần duy nhất trả lời được câu hỏi công trình có cần chống sét hay không và cần cấp bảo vệ nào. Kết quả của phần 2 là đầu vào bắt buộc cho phần 3 và phần 4. Nhảy thẳng vào phần 3 sẽ dẫn tới chọn thiết bị theo cảm tính.
Cấp bảo vệ LPL I đến IV khác nhau thế nào?
Khác về mức độ khắt khe. LPL I dùng bán kính quả cầu lăn 20m và bước lưới 5x5m, còn LPL IV dùng 60m và 20x20m. Chênh lệch về bước lưới là gấp bốn lần, kéo theo chênh lệch chi phí rất lớn. LPL I áp dụng cho công trình nguy hiểm cháy nổ.
IEC 62305 và TCVN 9385 nên dùng cái nào?
Nên viện dẫn cả hai. TCVN 9385 là tiêu chuẩn quốc gia nên có tính pháp lý tại Việt Nam, còn IEC 62305 chi tiết hơn về tính toán rủi ro và bảo vệ thiết bị điện tử. Hồ sơ thiết kế tốt thường dùng TCVN cho pháp lý và IEC cho luận cứ kỹ thuật.
Hồ sơ ghi “thiết kế theo IEC 62305” cần có gì?
Bốn tài liệu: bảng tính rủi ro theo phần 2 có số liệu cụ thể của công trình, kết luận cấp bảo vệ LPL kèm căn cứ, bản vẽ vùng bảo vệ theo một trong ba phương pháp, và bảng tính khoảng cách an toàn. Thiếu các tài liệu này thì dòng chữ trên bản vẽ không có giá trị.
Ba phương pháp xác định vùng bảo vệ là gì?
Quả cầu lăn chính xác nhất và dùng cho công trình hình dạng phức tạp. Lưới thu sét phù hợp mái phẳng diện tích lớn. Góc bảo vệ đơn giản nhất nhưng chỉ dùng cho công trình thấp và đơn giản. Bán kính quả cầu lăn thay đổi từ 20m ở LPL I tới 60m ở LPL IV.
Bài Viết Liên Quan
- TCVN 9385 là tiêu chuẩn gì
- Tiêu chuẩn NF C 17-102 của Pháp
- Mật độ sét tại Việt Nam và chỉ số Ng
- Khoảng cách an toàn và phóng điện tạt ngang
- Hệ đẳng thế trong chống sét
- Dạng sóng xung sét 8/20 và 10/350
- Tính toán rủi ro sét theo tiêu chuẩn
Cần lập hồ sơ thiết kế chống sét theo IEC 62305?
Liên hệ tư vấn & báo giá: 0972 299 666 — CHỐNG SÉT TOÀN CẦU – TỔNG KHO CHỐNG SÉT
Website: chongsettoancau.com | tongkhochongset.vn
Địa chỉ: Ng. 686 Đ/S671 Chiến Thắng, Hà Đông, Hà Nội
15 năm kinh nghiệm — 5000+ công trình toàn quốc
